Rhyl

150 o flynyddoedd o heulwen

“I can only say that I am delighted with this place, and indisposed and delicate as I am, I do not believe there is another place so good in the country. In fact a traveller like me is a sojourner here and has visited the South of France, Spain, Mexico, etc. and says he prefers the atmosphere to any of them.”
(Parry’s Railway Companion from Chester to Holyhead”, 1848)

Yn ystod blynyddoedd cynnar y bedwaredd ganrif ar bymtheg pentref bychan oedd Y Rhyl gyda phoblogaeth o tua 300. Erbyn canol y 1830au roedd wedi hawlio ei le fel cyrchfan gwyliau ffasiynol ac roedd llawer o bobl bonheddig yn llogi ystafelloedd am fisoedd ar y tro. Er y gall Y Rhyl ymffrostio yn ei hatyniadau a'i chyfleusterau modern, yn ei hanfod tref lan môr draddodiadol iawn ydyw a bu'n croesawu ymwelwyr am dros 150 o flynyddoedd.

Wrth ichwi gerdded ar hyd y promenâd hawdd yw dychmygu'r ymwelwyr Fictoraidd gyda'u hetiau uchel a'u dillad crinolin yn mwynhau'r un awyr iach. Y pleserau syml hyn y mae llawer o deuluoedd yn eu canfod o'r newydd heddiw. Mae'r darluniau hyn yn rhoi rhagflas ichwi o 'Sunny Rhyl', llyfr sy'n rhoi cipolwg ar hanes y dref, yn cynnwys y bobl gyfareddol a oedd yn byw yno. Mynnwch gopi am £2 yn y Ganolfan Groeso.

Prestatyn

"If you are ill, don’t take a pill. I’ll tell you something better still. For sunshine and air, weather that’s fair and health giving rest Prestatyn is best."
This little poem was created by E.T. Williams the chairman of Prestatyn Public Health committee in 1920.

Fel Y Rhyl, mae Prestatyn wedi bod yn denu ymwelwyr am dros 150 mlynedd, ers agoriad y rheilffordd yn 1848. Mae i Brestatyn hanes hynod o gyfoethog sy'n dyddio'n ôl i oes y Rhufeiniaid, pan ddaeth is-gangen o'r Ugeinfed Leng, a oedd wedi'i lleoli yng Nghaer, i'r ardal yn 120 OC. Darganfuwyd gweddillion tri adeilad yn 1984 yn Rhodfa Melyd, dau weithdy yn ôl pob golwg, a baddondy, sydd wedi cadw orau. Mae'r llun i'r chwith yn argraff arlunydd o'r Baddonau Rhufeinig, yn seiliedig ar y dystiolaeth a ganfuwyd ar y safle.

Mae gweddillion prin castell mwnt a beili Harri'r II, a adeiladwyd yn 1157, ond a ddinistriwyd yn 1168 gan Owain Gwynedd, i'w gweld yn ymyl y rheilffordd ger Ffordd Prestatyn. Mae'r llun yma yn ailgread gan arlunydd cyfoes wedi ei seilio ar gofnodion hanesyddol.

Mae Eglwys y Plwyf Prestatyn, Eglwys Crist yn dyddio'n ôl i 1863. Yn y fynwent mae beddau chwech o gôr-fechgyn a fu foddi mewn trychineb yn 1868 ac amryw o forwyr a foddodd yn dilyn llongddrylliad.

O'r bryn yn union uwchben Prestatyn, fe sylwch chwi ar dw ˆ o'r enw Uplands sydd ag arsyllfa ar ffurf cromen sy'n cylchdroi, a adeiladwyd yn 1912 gan Thomas Thorpe, dyfeisiwr, pensaer a pheiriannydd. Cyfarfu â Marie Curie, sylfaenydd radiwm mewn arddangosfa wyddonol. Cyflwynodd hi ddarn bychan o radiwm iddo, heb iddi fod yn gwybod am ei effeithiau dinistriol yr adeg hynny. Fe'i cadwodd ym mhoced ei wasgod fel cofrodd ac yn y diwedd fe fu farw o effaith gwenwyn radiwm. Fe dynnwyd y telesgop oddi wrth ei gilydd gan fod y bobl leol yn poeni y byddai ysbiwyr Almaenig yn ei feddiannu! Fe'i cyflwynwyd i'w hen ysgol.

Cafwyd y lluniau ar y tudalennau hyn trwy garedigrwydd Archifau Harry Thomas.